Kanada Mart 2025’te F-35 alımını “gözden geçireceğini” duyurmuştu; Carney yönetimi, Lockheed Martin’den 88 jetlik filoyu sürdürme ya da Saab’ın Gripen E’sini de içeren karma filo seçeneği arasında karar verecek.
Kanada’nın uzun süredir ertelenen F-35 savaş uçağı programı yeniden belirsizlikle karşı karşıya. Başbakan Mark Carney hükümeti, Lockheed Martin’den planlanan 88 adet F-35 jetinin alımını sürdürüp sürdürmeyeceğini ya da Saab’ın Gripen E modeliyle karma bir filoya yönelip yönelmeyeceğini değerlendiriyor.
Liberal hükümet, Mart 2025’te ilk olarak, ABD ile artan ticari ve diplomatik gerilimleri gerekçe göstererek satın almayı “gözden geçireceğini” duyurdu. Bu karar, Kanada’nın seçim kampanyasına girerken alındı. Yeniden seçilmesinin ardından Carney, Ottawa’nın savunma ve endüstriyel ortaklıklarında daha fazla “çeşitlendirme” yapılmasını savundu. Bu tutum, Haziran 2025’te Avrupa Birliği ile imzalanan yeni savunma ve ticaret işbirliği çerçevesi ile vurgulandı.
Karar yaz sonuna bekleniyordu
Kanada’nın F-35 serüveni, Temmuz 2010’da dönemin Başbakanı Stephen Harper’ın Muhafazakâr hükümetinin, uçağın ulusal savunma ve Arktik egemenliği için gerekli olduğunu savunarak 65 adet F-35A’yı 9 milyar Kanada doları (6,5 milyar ABD doları) karşılığında satın alma planlarını açıklamasıyla başladı. Bu karar kısa sürede tartışmalara yol açtı. 2015 seçimleri sırasında Liberal lider Justin Trudeau, Muhafazakârları rekabeti atlatmakla ve “gereksiz ve pahalı bir savaş uçağı” satın almakla suçlayarak tek kaynaklı anlaşmayı iptal etme sözü verdi; göreve geldikten sonra hükümet alternatif arayışını doğruladı.
İLGİLİ HABERLER:
- Kanada Hava Kuvvetleri hangi savaş uçağını tercih edecek?
- Kanada, 88 adet F-35 alacak
- Kanada’dan 88 adet F-35 siparişi
- F-35 krizi büyüyor! Kanada Başbakanı’ndan çarpıcı sözler
- Kanada, Avrupa ile savunma masasında
- Kanada’da F-35 krizi: Maliyet şişti, riskler büyüyor
Bu taahhüt, 2017’de CF-18’lerin yerini alacak açık ihale olan Gelecek Savaş Uçağı Yeteneği Projesi’nin (FFCP) başlatılmasına yol açtı. Sürece başta Boeing’in F/A-18 Super Hornet’i, Dassault Rafale ve Airbus Eurofighter Typhoon dahil edildi. Dassault, Kanada’nın Five Eyes istihbarat ittifakındaki birlikte çalışabilirlik ve güvenlik endişelerini gerekçe göstererek 2018’de çekildi; Airbus ise 2019’da şartların Lockheed Martin’i kayırdığını öne sürerek yarışı bıraktı. 2021’de Boeing’in Super Hornet teklifi de açıklanmayan nedenlerle diskalifiye edildi.
Ulusal Savunma Bakanlığı, 2022’de Saab’ın JAS 39 Gripen E/F teklifini değil F-35A’yı seçti. Ottawa, Ocak 2023’te 16 adetlik ilk siparişi bildirdi. Ancak 88 jetlik filonun geri kalanı hâlâ onay bekliyor. Nihai kararın yaz sonuna kadar açıklanması bekleniyordu, ancak Carney’nin ofisi henüz sonuç paylaşmadı. Kanada Hava Kuvvetleri (RCAF) F-35’i kararlı biçimde desteklerken, Sanayi Bakanı Mélanie Joly başta olmak üzere kabinenin bazı isimleri sözleşmenin ekonomik dengesi konusunda endişelerini dile getirdi.
“Yeni bir avcı uçağı filosuna geçiş yapmak acil bir ihtiyaç”
Yakın tarihli bir parlamento oturumunda Kanada Savunma Bakan Yardımcısı Stefanie Beck, beşinci nesil kabiliyetlerin düşmanlarla eşitliği korumak için gerekli olduğunu savundu. Beck, Rusya’nın Su-57 ve Çin’in J-20 ve J-35 avcı uçaklarına atıfla, “Beşinci nesil uçaklara sahip olmanın önemini küçümsemek imkansızdır, çünkü rakiplerimiz de bunlara sahiptir” dedi. RCAF Komutanı General Jamie Speiser-Blanchet de her iki ülkenin gelişmiş uçaklara ve yüksek hızlı füze sistemlerine sahip olduğunu belirterek “Yeni bir avcı uçağı filosuna geçiş yapmak acil bir ihtiyaç” ifadelerini kullandı.
Maliyet azaltılmazsa, sipariş azaltılabilir ya da Gripen E’lere geçiş yapılabilir
Askeri desteğe rağmen, maliyet tartışması sürüyor. Kanada Sayıştay Başkanlığı’nın (OAG) 2024 raporu, toplam satın alma maliyetinin 2022’den bu yana en az yüzde 46 artarak 27,7 milyar Kanada dolarına (20 milyar ABD doları) ulaştığını tahmin ediyor. Joly, Lockheed Martin’e ek endüstriyel faydalar sağlaması için baskı yapıyor; aksi halde siparişin azaltılabileceğini belirtiyor.
Joly, 12 Ekim 2025’te verdiği bir röportajda, “Ottawa, 88 savaş uçağı sözleşmesini sürdürmek karşılığında Lockheed Martin’den daha fazla taahhüt alabilir” dedi. “Aksi takdirde, hükümet daha az F-35 satın alabilir ve bunları Kanada’da monte edilen Gripen E’lerle tamamlayabilir.” Joly ayrıca önceliğinin vergi mükelleflerinin paralarının “Amerika Birleşik Devletleri’ne olan bağımlılığı azaltmak ve Kanada’da istihdam yaratmak” olduğunu kaydetti.
“Tüm G7 ülkeleri karma filolara sahip”
F-35 ve Gripen arasında tedariki bölme önerisi, savunma yetkililerinden itiraz gördü. Reuters’ın Ağustos 2025’te aktardığı bir araştırmaya göre, ordu iki savaş uçağı filosunu sürdürmenin “operasyonel açıdan verimsiz” olacağı konusunda uyarıda bulundu. Joly ise bu görüşe katılmıyor; “tüm G7 ülkeleri karma filolara sahip” olduğunu savunarak Kanada’nın da benzer bir model izleyebileceğini söyledi. Joly, “Amacım, Saab ile görüşmeleri sürdürürken Lockheed Martin’den daha fazla endüstriyel değer elde etmektir” diyerek sözlerini tamamladı.
Kanada ve İsveç, Ağustos 2025’te önemli bir havacılık ve savunma ortaklığı imzaladı. Ottawa ve Stockholm, ortak araştırma, teknoloji geliştirme ve endüstriyel işbirliği sözü verdi. Anlaşma, Rusya’nın artan faaliyetleri ve Kuzey Kutbu’ndaki ittifakların yeniden düzenlenmesi karşısında Arktik güvenliğini ortak bir öncelik olarak vurguladı.
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
