IATA, küresel tedarik zinciri krizinin 2025 yılında havayollarına 11 milyar dolar ek maliyet getireceğini bildirdi. 17 binle tarihin en yüksek sayısındaki uçak birikimine dikkat çekilen “Ticari Uçak Tedarik Zincirinin Canlandırılması” raporunda çözüm önerileri de sunuldu.
Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA), Media Day 2025 etkinliğinde küresel havacılık sektörünü zorlayan tedarik zinciri krizine ilişkin kapsamlı bir analiz yayımladı. Çalışmanın bulgularını sunan IATA Uçuş ve Teknik Operasyonlar Direktörü Stuart Fox, mevcut durumun sadece teslimatları geciktirmediğini, aynı zamanda havayollarına milyarlarca dolarlık ek maliyet getirdiğini vurguladı.
IATA ve danışmanlık şirketi Oliver Wyman’ın ortak çalışması olan “Ticari Uçak Tedarik Zincirinin Canlandırılması/Reviving the Commercial Aircraft Supply Chain” raporuna göre, küresel tedarik zinciri darboğazlarının havayollarına 2025 yılında en az 11 milyar dolar ek maliyet yüklemesi bekleniyor.
Teslimat krizi derinleşiyor: 17 bin uçaklık tarihi birikim
Rapor, bugün ticari uçak sipariş birikiminin 17 binle tarihin en yüksek seviyesinde olduğunu ortaya koyuyor. Buna karşın, 2024’teki küresel ticari uçak teslimatları pandemi öncesi seviyelerin hâlâ altında kaldı.
Bu durum, havayollarını filolarındaki yaşlı uçakları daha uzun süre işletmeye zorlayarak hem işletme maliyetlerini artırıyor hem de çevresel hedefleri geciktiriyor.
IATA’ya göre 2025’te havayollarının karşılaşacağı ek maliyetlerin kalemleri şöyle:
- Yakıt maliyeti artışı: Yaşlı ve verimsiz uçakların daha uzun süre kullanılması nedeniyle 4,2 milyar dolar ek yakıt gideri.
- Bakım maliyetlerindeki yükseliş: Artan MRO yükü ve sık geciken bakım süreçleri sebebiyle 3,1 milyar dolar.
- Motor kiralama ve yedek motor maliyetleri: Bakımda gecikmeler yüzünden 2,6 milyar dolar.
- Yedek parça stoklama maliyeti: Havayollarının parça bulamama riskine karşı stok artırması sonucu 1,4 milyar dolar.
Stuart Fox, bu tabloyu “havayolları için görünmeyen ancak çok somut bir maliyet sarmalı” olarak nitelendirdi.
Krizi tetişkleyen temel faktörler
Rapor, tedarik zinciri sorunlarının yalnızca pandemi sonrası bir geçiş dönemi sorunu olmadığını, yapısal nitelik taşıdığını belirtiyor. Ana nedenler arasında şunlar öne çıkarıldı.
- Tedarikçi yapısındaki aşırı konsolidasyon: Birçok kritik parçanın tek veya çok az sayıda üretici tarafından karşılanması.
- Nitelikli iş gücü açığı: Hem üretim hem bakım tarafında binlerce uzman pozisyonunun boş kalması.
- Motor bakım merkezlerindeki yığılma: Özellikle yeni nesil motorlarda bakım sürelerinin uzaması.
- Hammadde ve komponent sıkıntısı: Savunma sanayi ve diğer sektörlerle artan rekabet.
Fox, “Tedarik zinciri, havacılığın yeniden büyüme hızını belirleyen en kritik unsur haline geldi” dedi.
IATA’dan çözüm önerileri
Rapor ve Stuart Fox’un sunumunda öne çıkan çözüm önerileri şunlar:
- Daha şeffaf ve izlenebilir bir tedarik zinciri.
- Kullanılmış servise elverişli parçalar (USM) ve alternatif tedarikçiler (PMA) kullanımının artırılması.
- Havayolları – OEM’ler – tedarikçiler arasında veri paylaşımının güçlendirilmesi.
- İleri envanter planlaması ve tahmine dayalı bakım sistemlerinin yaygınlaştırılması.
- Sektör genelinde iş gücü yetiştirme programlarına yatırım.
Fox, “Sektörün birlikte hareket etmesi, bu krizin etkilerini azaltmak için kritik önem taşıyor” ifadesini kullandı.
Sektörün geleceği için uyarı
IATA, teslimat gecikmelerinin ve artan maliyetlerin filo yenileme hedeflerini yavaşlattığını, bunun da hem ekonomik hem çevresel sonuçlar doğurduğunu belirtiyor. Özellikle küçük ve orta ölçekli havayolları için durumun riskli olduğuna dikkat çekiliyor: artan bakım maliyetleri, yedek motor bulma güçlüğü ve teslimat belirsizliği operasyonel planlamayı zorlaştırıyor.
Bu gönderi kategorisi hakkında gerçek zamanlı güncellemeleri doğrudan bildirim almak için tıklayın.
