Savunmada seri üretim sorunu!

Tablo çok net. Türkiye’de kamuyla ilintili savunma sanayi şirketlerimizin seri üretime geçememe gibi bir sorunu var. Maliyet etkin üretim yapmakta, tedarik zincirini kurmakta ve isterleri karşılayacak nitelikte ürün teslimi yapmıyorlar. Yabancı rakiplerine göre çok pahalılar. Her şeye rağmen de TSK veya ilgili kamu kurumların envanterine giremiyorlar. İsterler eksik bulunuyor.

“Yaptık, ettik, bitirdik, rekor kırdık, en yükseğe uçurduk, dünyada rakipleri arasında en iyisi” denen ürünlerin aradan yıllar geçmesine rağmen üretilmediğini, kullanılmadığını görüyoruz.

Mesela son olarak Bayraktar İHA’da TEI’nin PD 170 motoru test edilmiş. En yükseğe çıkılmış, rekor kırılmış. İyi de bu motor 2016’dan beri var. Neden şimdi test edildi? Niçin kullanılacağına, PD 170’e sipariş verileceğine dair bilgiler göremiyoruz? Benzer durum yine Baykar’ın İHA’sında test ettiği Aselsan kamerası için de geçerli. Ürünlerin başarılı olması başka bir şey, maliyet etkin seri üretime geçmesi, çeşitli sebeplerle tercih edilmemesi başka bir durum. Mesela Türkiye’nin ihraç ettiği Baykar ve TUSAŞ’ın kaç İHA, SİHA ve diğer araçlarında Aselsan kamerası veya TEI motoru da satıldı? Hangi ülkeler bizden İHA satın alırken bu ürünleri tercih etti veya neden etmedi?

Mesela Türk Havacılık ve Uzay Sanayi A.Ş. (TUSAŞ) Hürkuş’u ilk defa 2013’te uçurdu, ama 3 tane prototipin ötesinde seri üretim yapamadı ve TSK’ya teslim edemedi. TUSAŞ iştiraki TEI de 2016’dan bire geliştirdiği PD 170 İHA motorunun hazır olduğunu söylüyor. Ama bu zamana kadar aktif kullanan olmadı. Bu yılın başlarında sadece 5 adet ihraç edildiği açıklandı. Bunlar da stratejik ihracat olabilir. Yani parasını Türkiye’nin verdiği bir ihracat söz konusu olabilir.

Öte yandan Baykar’ın neden yerli ve milli olan TEI’nin PD 170 motorunu kullanmıyor? Bu sorunun cevabı; rakipleriyle bir çok açıdan aynı seviyede değil olabilir. Çünkü bizim bütün kamu bağlantılı savunma sanayi şirketleri devlete 10 kata varan yüksek bedellerle mal satmaya alışmışlar. Böylece Baykar gibi yerli, özgün ve milli platform ürünlerin ihracatında yabancı müşteriler motor ve kamerada yabancı ürünleri tercih ediyor.

Tedarik zinciri sıkıntısı

Türkiye’de Baykar günde bir adet İHA üretecek şekilde tedarik zincirini kurmasına rağmen yılların şirketleri maliyet etkin tedarik zinciri kurmakta zorlanıyorlar. Mesela TEI, Karel ile TEI-PD170 Turbodizel Havacılık Motoru için Motor Kontrol Sistemi Donanımı Tedarik Sözleşmesi’nin 3 yıl önce 2021’de imzalamıştı. Sonra seri üretim için neler yapıldı, bilinmiyor.

Baykar hafta içi Bayraktar TB3’ün testinde TEI’nin PD-170 motorunu kullandığını ve yüksek irtifa uçuş testi sırasında yerli bir motorla şimdiye kadar çıkılan en yüksek irtifaya ulaşıldığını duyurdu. Bayraktar İHA’larda yurtdışında rafta hazır, ticari ürün olarak tanımlanan, ihracat kısıtı olmadan satılan motorlar kullanılıyor. Bu durumda biz TEI’nin motorunun neresine odaklanmalıyız? Neden bizim İHA’larda kullanılmadığını sorduğumuzda nasıl bir cevap verileceğini çok merak ediyorum. Zira 2016’dan beri hazır olduğu ifade edilen PD 170’in irtifa rekoru bu durumda pek anlam ifade etmiyor. Çünkü kullanılacağı, sipariş verileceği açıklanmış değil. Büyük ihtimalle maliyet etkin bir seri üretimleri söz konusu değil…

Savunma Sanayii Başkanlığı öncülüğünde yürütülen Aselsan CATS sistemi de 2020’de, 2021’de Bayraktar TB2 üzerinde testleri yapıldı. Peki kime ne kadar satıldı? Yurt içinde ve yurtdışında kimler kullanıyor? Seri üretimine ne zaman geçildi? Tedarik zincirinde bir sorun var mı? Maliyet etkin üretimi söz konusu mu? Kanadalı rakibi karşısında rekabet durumu nedir? Türkiye’nin ihraç ettiği Baykar ve TUSAŞ’ın platform araçlarının kaçının üzerinde Aselsan CATS sistemi sattık? Artık bu soruların cevabının verilmesi lazım. Halen daha testlerle, kırıldığı belirtilen rekorlarla zaman kaybetmemeliyiz. Baykar’ın günde bir belki de 2 adet İHA imal edecek seviyeye geldiği seri üretimdeki tecrübe odak alınsa daha iyi olmaz mı?